In tijden van politieke verharding kunnen we elkaar vaak enkel nog in de kunst ontmoeten

“daar staat yasmina”, zegt mijn zus wanneer we het theaterplein naderen, wijzend naar haar bezield wuivende schoonzus. In normale omstandigheden zou yasmina’s turquoise haardoek op een plek als deze opvallen. Maar dat doet het vanavond, 6 september, niet. Want ook leila is hier, voor een volgnummer maal, aangezien ze zó bij de impressie was van de eerste keer dat ze de realisatie zag. In de inkomhal aanprijzen we overigens ook houda tegemoet het lijf, en rachid, youssef en ramos, chafia, kirsten en malika, maar ook veerle, kirsten, bert en sakina. Het getater en geroezemoes zwellen aan. Een belsignaal aanleveren aan dat de show zo onmiddellijk zal beginnen. In de meterslange wachtrij voor de toiletten werpen nagelbijtende bezoekers – ondergetekende ingesloten – jaloerse oogopslagen op omstaanders die kromtrekken bij de tijdsdruk en raadsbesluit hun toiletbezoek straks te houden. Het belsignaal klinkt andermaal. We hollen de trappen op ondertussen we onze afwisseling voor balkonstoelen vervloeken en exploderen uitgezonderd adem neer, enkele seconden voor de zaal wordt verduisterd. We opsteken over de geboorte van ‘ish ‘, over hoe de symbiose een spreidstand tussen hem en ismail oplegt hshouma opinie yousra benfquih niet alle goden toerusten op zondag di 18 dec 2018 16:24 wat er zich de komende twee uur afspeelt, kan ik niet samenvatten. Beter : ik kan het wel, maar ik wil het niet. Aangezien wat ik zou schrijven, onmogelijk gewoonterecht kan doen aan de magie die zich die welbepaalde vrijdagavond in september in de antwerpse stadsschouwburg voltrok. Zo gaat dat nu eenmaal met magie : je kan het niet aannemen, uitgezonderd je er zelf getuige van was. Wat ik wel kan zeggen, is dat ik nimmermeer eerder een publiek zo diep in verplaatsing voelde komen, zo even verbazingwekkend als ongeveinsd in verroering zag geworden gebracht. ” lekker, ik ben ish ” is een mix van woord, gebouw, muziek en dans, net zo goed monoloog als samenspraak, gaat van fictie naar non-fictie en weer back, het is beweeglijk, vlot, kortweg, laat zich niet definiëren. Dat geldt niet alleen voor de vorm, maar ook de volume van de realisatie, waarin ish korte metten cre\xebren met hokjesdenken. Hij reikt ons de hand, vraagt het publiek als het ware ten dans, neemt ons mee op zijn persoonlijke reis. Het éne ogenblik staan we tezamen op de speelplaats, waar maatje nikki bepaalt wie er in de belgische dan wel de marokkaanse voetbalploeg mag, het andere dwarszitten we de wereldzee over naar californië, waar ish voor het vantevoren als belg wordt gezien. We schaterlachen wanneer hij het concept ( ja, het concept ) “hshouma” probeert uit te leggen aan de hand van nergens te observeren tv-zappers en gênante tv-scènes, maar bedwingen onze tranen wanneer zijn mama op de goederenhandel een waterpistool voor haar kleinzoon koopt en daarop te hoor krijgt dat ze “blijkbaar al jong beginnen”. We opsteken over de geboorte van ‘ish’, over hoe de symbiose een spreidstand tussen ish en ismail oplegt, en hoe hij die zelf, al dansend en verhalend, verzoent. Metafoor voor de uitgestrekte thema’s op die wijze is de show zowel een ontmoeting van ish met het publiek als met zichzelf, een verkenning van de proportie tussen zijn publieke opendag en wie daarachter schuilgaat. Die tweedeling is voor velen herkenbaar : welke delen van mezelf gooi ik weg of gom ik uit in een symbiose die me vanuit een binair denkkader non-stop als de “ander” verbeeldt? en hoe kan die symbiose de “ander” echt ontmoeten? in tijden van politieke verharding is het vaak enkelvoudig nog de art die zulk openingen tot ontmoeting kan creëren. Het relaas van ish overstijgt ook het persoonlijke, doordat de reis waarop hij ons meeneemt, dienstdoet als metafoor voor de grotere thema’s : zelf, schaamte, vervreemding, angst, maar ook liefde, avance, boosheid en verdriet. Net in die breedte, die universaliteit, en die gevoeligheid, schuilt de verbindende vermogen van zijn overzicht : we zien iemand die stereotypering, vooroordelen en royement navigeert, maar ook normaal het leven in al haar complexiteit, die nu eens wint, dan weer verliest, iemand die een goede vader wil zijn, iemand die twijfelt, die ook maar normaal zijn best doet, nu eens dansend ( aan de kant van de getalenteerde joffrey anane ), dan schrijvend, soms fluisterend, soms schreeuwend, en bij tijden zwijgend, de stilte omarmend. Het is ook daaraan dat je als publiek door de realisatie wordt herinnerd : aan het belang en de art van de stilte in tijden waarin haastigheid alleen nog wordt geroepen. En daarmee, aan de art van het luisteren. Aan de art van het ( tezamen ) opsteken dansen. Dat dat vallen betekent. Maar ook, en voornamelijk : opstaan. Het persoonlijke relaas van ish overstijgt zichzelf, doordat de reis waarop hij ons meeneemt, dienstdoet als metafoor voor de grotere thema’s shokran ish, shokran opinie yousra benfquih over aangebrande franse crêpes en de voortrekkersrol van de rode duivels wo 11 jul 2018 16:32 dat brengt mij bij de slotscène van de show ( spoiler alert ). In de zaal zijn de verwijderen voor een laatste maal gedimd. Wanneer duidelijk wordt dat een diep geëmotioneerde ish niet gewoonterecht geraakt, klimt een man uit het publiek het verhoging op, hurkt behalve hem neer en dicht hem in de armen. Kort nadien navolgen een klein jongetje zijn voorbeeld. Drie kerels, mekaar onbekend, onverbrekelijk in mekaar verstrengeld. Linksaf behalve mij hijst een trillende bejaarde vrouw zich met behulp van een wandelstok uit haar stoel om de derde staande ovatie van de avond te vervoegen. Met eenzelfde trilling snikt een blonde man iets verderop “shokran, ish, shokran”. ( “ shokran ” betekent “ dankuwel ” in het marokkaans, nvdr ) de dagen na de realisatie zijn veel mensen nog sprakeloos. Zie daar de paradox van de kunsten : ze cre\xebren woorden overbodig. En teglijktijdig herinneren ze ons aan het vitale belang van diezelfde woorden, de vermogen van nieuwe vertellen, de nood aan nieuwe woorden. Zo werd door het schrijven van deze geschrevene “shokran” door word in het rood onderstreept. Ik begrijp dat teken en klik, geïnspireerd door afgelopen vrijdagavond, standvastig op : toevoegen aan woordenlijst. En zo rest me enkelvoudig nog dit : shokran, ish. Shokran.